דער קול אין דער נאכט פון שבועות

עפנט דעם ספר מגיד מישרים — דער טאגבוך אין וועלכן מרן רבי יוסף קארו זי”ע האט פארשריבן די ווערטער פון זיין הימלישן רבי — און איידער דער טאגבוך אליין הייבט זיך אן, געפינט איר א בריוו. ער איז געשריבן געווארן פון זיין פריינד און חבר, דער פייטן און מקובל רבי שלמה הלוי אלקבץ, צום קרייז תלמידי חכמים וואס זיי האבן איבערגעלאזט אין שאלוניקי. אין דעם בריוו דערציילט רבי שלמה אלקבץ וואס עס איז פארגעקומען אין איין נאכט פון שבועות אין די פריע 1530ער יארן, ערגעץ אין די עטאמאנישע באלקאנען, און פארוואס זיי ביידע זענען יעצט געווען אויפן וועג קיין ארץ ישראל. די דרוקער פונעם טאגבוך האבן געשטעלט דעם בריוו אין אנהייב אלס הקדמה; דער של”ה הקדוש האט אים שפעטער ווידער געבראכט אין זיין חלק וועגן שבועות. דאס איז די פריסטע באשרייבונג וואס מיר פארמאגן פון א תיקון ליל שבועות — און דאס נאענטסטע וואס מיר קענען קומען צו הערן רבי יוסף קארו און רבי שלמה אלקבץ אין זייער אייגענער צייט.

„מיר האבן אפגעמאכט צו בלייבן וואך”

דער בריוו הייבט זיך אן אן הקדמות: “דעו לכם כי הסכמנו החסיד נר״ו ואני עבדו ועבדיכם מהחברים…” — „ווייסט, אז דער חסיד, השם זאל אים היטן, און איך, זיין קנעכט און אייער קנעכט, פון די חברים, האבן אפגעמאכט…” — צו פארטרייבן דעם שלאף פון זייערע אויגן אין דער נאכט פון שבועות. רבי שלמה אלקבץ האט אליין צוגעשטעלט דעם סדר הלימוד, און ער רעכנט אים אויס מיט אכטונג. זיי האבן געזאגט, הויך און מיט די טעמים, די מעשה בראשית; מתן תורה ביי הר סיני אין ספר שמות; דעם ברית וואס איז נאכגעקומען; די עשרת הדברות און קריאת שמע אין ספר דברים; און דעם לעצטן פרק פון דער תורה, די פטירה פון משה רבינו. דערנאך די הפטרות פונעם יום טוב — די מרכבה פון יחזקאל און די תפילה פון חבקוק — און תהלים, דאס גאנצע שיר השירים, די גאנצע מגילת רות, און דעם סוף פון דברי הימים. דערנאך האבן זיי זיך גענומען צו דער משנה און אנגעהויבן סדר זרעים, און דערנאך די לימודים פון קבלה. אלעס, באטאנט ער, איז געטון געווארן באימה וביראה, מיט דעם ריכטיגן ניגון און די ריכטיגע טעמים — „עס איז שווער צו גלייבן.”

חצות

זיי האבן שוין פארענדיגט צוויי מסכתות משניות, ווען אום חצות האט אנגעהויבן רעדן א קול פון מרן רבי יוסף קארו’ס מויל — א גרויסער קול, יעדער אות קלאר ארויסגערעדט, וואס האט זיך געהויבן אין א לאנגן ניגון און געווארן אלץ שטארקער ווי ווייטער. די שכנים האבן עס געקענט הערן, אבער נישט פארשטיין די ווערטער. די חברים זענען געפאלן אויף זייערע פנימער; קיינער פון זיי האט נישט געקענט אויפהייבן די אויגן פון מורא.

דער קול האט צו זיי גערעדט ווי צו באליבטע קינדער: “שמעו ידידי המהדרים מן המהדרים, ידידי אהובי, שלום לכם, אשריכם ואשרי ילדתכם…” — „הערט, מיינע פריינד, די מהדרים מן המהדרים, מיינע באליבטע, שלום עליכם; וואויל איז אייך, און וואויל איז די וואס האט אייך געבוירן.” ער האט זיך אנגערופן: די משנה, „די מאמע וואס שטראפט אירע קינדער.” זיי זענען וואויל אויף דער וועלט און אויף יענער וועלט, האט ער זיי געזאגט, ווייל זיי האבן אויף זיך גענומען זי צו קרוינען אין יענער נאכט. איר כבוד איז שוין לאנג געווען אראפגעווארפן אין שטויב, און זיי האבן אים ווידער אויפגעהויבן; זייער לערנען איז ארויפגעגאנגען ביז אין הימל. “ואל תפסיקו הלימוד, כי חוט של חסד משוך עליכם, ותורתכם ערבה לפני הקב״ה” — „און הערט נישט אויף צו לערנען, ווייל א חוט של חסד איז געצויגן איבער אייך, און אייער תורה איז זיס פארן הקדוש ברוך הוא.” ער האט זיי געהייסן אויפשטיין און זאגן הויך ברוך שם כבוד מלכותו, ווי אום יום כיפור.

„נישט יעדע צייט איז פאסיג”

דערנאך האט זיך דער קול גענומען צו דעם ענין וואס וועט איבערדרייען ביידנס לעבן. גייט ארויף קיין ארץ ישראל, האט ער זיי געזאגט, ווייל נישט יעדע צייט איז פאסיג. און ער האט גענומען די ווערטער וואס יוסף הצדיק האט געשיקט צו זיינע ברידער — „זאלט נישט באדויערן אייערע כלים” — און זיי איבערגעדרייט: לאזט אייערע אויגן נישט חס זיין אויף אייער פארמעגן. “ואם תאבו ושמעתם, טוב הארץ ההיא תאכלו; לכן מהרו ועלו” — „אויב איר וועט וועלן און צוהערן, וועט איר עסן דאס גוטס פון יענעם לאנד; דעריבער איילט זיך און גייט ארויף.” און צו מענטשן וואס האבן מורא געהאט פאר זייערע פאמיליעס און זייער פרנסה, האט ער צוגעזאגט: “כי אני המפרנסת לכם ואני אפרנסכם, ואתם שלום ובתיכם וכל אשר לכם שלום” — „ווייל איך בין די וואס שפייזט אייך, און איך וועל אייך שפייזן; שלום צו אייך, און צו אייערע הייזער, און צו אלעם וואס איז אייערס.”

ביים טאגשיין זענען זיי געגאנגען טובלען, ווי זיי האבן געטון די צוויי טעג פריער. און זיי האבן מוסר געזאגט די דריי חברים וואס זענען נישט געקומען יענע נאכט. ווען יענע דריי האבן געהערט וואס זיי האבן פארפאסט, שרייבט רבי שלמה אלקבץ, האבן זיי געוויינט און זיך געשלאגן.

די צווייטע נאכט

אין חוץ לארץ איז שבועות צוויי טעג. כאטש קיינער פון זיי האט נישט געשלאפן, האבן זיי באשלאסן אלעס ווידער איבערצוטון — און דאס מאל צו זיין צען. דער קול איז געקומען פריער ווי דאס ערשטע מאל, ווען זיי האבן נאך געלייענט קריאת שמע, און האט גערעדט ארום א האלבע שעה. אום חצות איז ער צוריקגעקומען און גערעדט מער ווי א שעה. ער האט זיי מעורר געווען זיך צו גרייטן אינעם פרוזדור כדי זיי זאלן קענען אריינגיין אין טרקלין; ער האט זיי מוסר געזאגט פארן זיך אנהאלטן אין די תאוות און אין דער בלאטע פון דער וועלט; און ווידער, נאך מער דרינגענד, האט ער זיי געהייסן ארויפגיין קיין ארץ ישראל. רבי שלמה אלקבץ לייגט צו אז וואס ער האט געשריבן איז נישט אפילו א הונדערטסטל פון דעם וואס איז געזאגט געווארן.

דער שבת דערנאך, און א התחייבות

דעם שבת וואס איז נאכגעקומען, איז דער קול נאכאמאל געקומען צו רבי יוסף קארו און האט דערמאנט די חברים די הבטחה וואס זיי האבן געמאכט. פאר דער סעודה פון אינדערפרי האט רבי יוסף קארו זיי צוזאמענגערופן און זיי אנגעזאגט זי צו האלטן, און זיי האבן געענטפערט ווי כלל ישראל האט געענטפערט ביי הר סיני: „נעשה ונשמע.” זיי האבן אויף זיך גענומען נייע תקנות פון קדושה — צווישן זיי א וועכנטליכער טאג פון אבלות אויפן בית המקדש, ווען זיי וועלן נישט עסן קיין פלייש און נישט טרינקען קיין וויין.

„עפנט אייערע אויגן”

דער בריוו איז נישט געשריבן געווארן אלס זכרונות. ער איז געשריבן געווארן כדי איבערצורעדן. רבי שלמה אלקבץ ווענדט זיך צו די פריינד אין שאלוניקי און בעט זיי זיי זאלן עפענען די אויגן, זען אין דעם אלעם א סימן, און זיך אנשליסן צו רבי יוסף קארו און צו אים אין ארץ הקודש איידער די שעה גייט פארביי: די צייט פון קציר איז אנגעקומען. ער האט זיי אלעס דערציילט, שרייבט ער, און אזוי האט ער מציל געווען זיין אייגענע נפש. ער ענדיגט מיט א תפילה אז זיי זאלן באלד דינען דעם אויבערשטן צוזאמען אין ארץ ישראל.

דער וועג קיין צפת

דער בריוו באשרייבט נישט די נסיעה, און שפעטערדיגע באשרייבונגען זענען נישט מסכים אויף אירע פרטים. וואס היסטאריקער קענען צוזאמענשטעלן איז דאס: דעם רוף האט מען נישט תיכף אויסגעפאלגט. רבי שלמה אלקבץ איז געווען א צייט אין אדריאנופל, וואו ער האט פארענדיגט זיין ספר ברית הלוי און אים געווידמעט די פריינד וואס ער האט זיך דארט געמאכט; ער איז אנגעקומען קיין צפת בערך אין 1535. רבי יוסף קארו, וואס איז געפארן דורך קושטא און מצרים, איז אנגעקומען בערך אין 1536. געוויסע באשרייבונגען זאגן אז זיי זענען ארויס צוזאמען און געפארן אויפן ים פון קושטא; לויט אנדערע זענען זיי אנגעקומען א יאר איינער נאכן אנדערן. אזוי צי אזוי, אין משך פון עטליכע יאר נאך יענער נאכט פון שבועות זענען ביידע געווען אין צפת — רבי יוסף קארו צו ווערן דער ראש פון איר בית דין און איר גרעסטער רבי, רבי שלמה אלקבץ צו שרייבן, אין אירע בערג, דעם פיוט לכה דודי וואס דאס גאנצע אידישע פאלק זינגט יעדן פרייטאג צונאכטס.

דער קול האט געהאלטן זיין ווארט. דעם גאנצן רעשט פון זייער לעבן האבן זיי געוואוינט אין דעם לאנד וואוהין ער האט זיי געשיקט — און די פריינדשאפט וואס האט זיך אנגעהויבן אין דער נאכט ווען די תורה איז געגעבן געווארן ליגט באגראבן מיט זיי אינעם אלטן בית החיים פון צפת.

ווי דער בריוו האט זיך פארשפרייט

רבי שלמה אלקבץ האט געשריבן צו א קליינעם קרייז פריינד; ער האט זיך נישט געקענט פארשטעלן ווער עס וועט אים לייענען. מער ווי א יארהונדערט שפעטער האבן די דרוקער פון מגיד מישרים געשטעלט זיין בריוו אין אנהייב פונעם ספר, און דער של”ה — רבי ישעיה הלוי הורוויץ — האט אים געבראכט אין זיין חלק וועגן שבועות אלס א דוגמא ווי אזוי מען דארף פארברענגען די נאכט. אין צפת אליין, א דור נאכדעם וואס דער בריוו איז געשריבן געווארן, האט האר”י הקדוש אויך געלערנט די גרויסע חשיבות פון בלייבן וואך און לערנען די גאנצע נאכט, ווי זיין תלמיד רבי חיים ויטאל האט פארשריבן. דורך די בלעטער איז דאס וואכן פון עטליכע פריינד געווארן דער תיקון ליל שבועות וואס מען האלט אין בתי כנסיות איבער דער גאנצער וועלט — אריינגערעכנט, יעדעס יאר, אינעם בית מדרש פון מרן אין צפת.