די שול

די שול וואס טראגט מרן’ס נאמען שטייט אויף דער בית יוסף גאס אין דער אלטער שטאט פון צפת. לויט דער מסורה איז דאס געווען זיין בית מדרש — דער פלאץ וואו ער האט געלערנט, געזעסן אין דין און געשריבן. זי איז געפאלן און ווידער אויפגעשטאנען מער ווי איין מאל, און זי האט קיינמאל נישט אויפגעהערט צו זיין א מקום פון תפילה און תורה.

דער בית מדרש פון מרן

ווען מרן רבי יוסף קארו האט זיך באזעצט אין צפת אין די 1530ער יארן, איז ער באלד געווארן איינער פון די רוחניות’דיגע מנהיגים פון דער קהילה. לויט דער צפת’ער מסורה איז זיין בית מדרש דעמאלט געווען אויפן אויבערשטן שטאק פונעם געביידע. דארט האט ער געלערנט מיט זיינע תלמידים און זיך געמוטשעט איבער רוב פון זיינע ספרים. זיין ישיבה איז געווען די המשך פון דער ישיבה פון זיין רבי’ן, רבי יעקב בירב, און זיינע תלמידים זענען שפעטער געשטאנען בראש אייגענע ישיבות איבער דער גאנצער שטאט.

א תימנער נוסע וואס איז געקומען אויף א שבת ארום 1567 האט איבערגעלאזט א זעלטן בילד פון אן עדות ראייה: דער אלטער חכם זיצט אויף א שטול און דרש’נט אויפן פסוק „תורת ה’ תמימה משיבת נפש” על פי פשט און על פי סוד, פאר ארום צוויי הונדערט תלמידים וואס זיצן אויף בענק. (לייענט די פולע באשרייבונג אין צוויי הונדערט אויף די בענק.)

דער חדר פונעם מגיד

אונטער דער שול, לויט דער ארטיגער מסורה, געפינט זיך דאס קליינע הויז וואו מרן האט געוואוינט — דער חדר וואו דער מגיד, זיין הימלישער רבי, איז צו אים געקומען און אים מגלה געווען די סודות התורה. מען ווייזט די באזוכער א קליינעם חדר אונטער דער ערד נאענט צו דער שול. (זעט דער חדר אונטער דער שול.)

ערדציטערנישן און איבערבויען

צפת ליגט אויף א בערגרוקן וואס ווערט אפט געטראפן פון ערדציטערנישן, און אירע אלטע שולן טראגן די שראמען. די גרויסע ערדציטערניש פון 1759 האט חרוב געמאכט א גרויסן טייל פון דער שטאט; די בית יוסף שול איז דערנאך ווידער אויפגעבויט געווארן, קלענער ווי פריער. דערנאך איז געקומען די שרעקליכע ערדציטערניש אין גליל דעם 1טן יאנואר 1837, וואס האט געהרג’עט טויזנטער אין צפת און צעשטערט רוב פונעם אידישן קווארטאל. די שול איז ווידער באשעדיגט געווארן און איבערגעבויט געווארן אין די יארן דערנאך — די מקורות שטעלן די ארבעט פארשידן, ארום 1839 אדער שפעטער אין די 1840ער יארן — און נאך א רעסטאווראציע איז געקומען אנהייב צוואנציגסטן יארהונדערט.

די מסורה פארבינדט דאס איבערבויען נאך 1837 מיטן נדבן יצחק גואטה, און א באליבטע צפת’ער אגדה דערציילט אז ער האט אוועקגעלייגט האלב פונעם געלט און עס באהאלטן אונטער דער פאדלאגע פון דער שול, כדי מען זאל עס געפינען ווען משיח וועט קומען. (זעט ווען די ערד האט געציטערט.)

אן אויפשריפט אינעם געביידע דערציילט אז א ישיבה מיטן נאמען עץ חיים איז געגרינדעט געווארן „באתרא דמארי בית היוסף” פאר די חכמים און רבנים פון צפת, געווידמעט אויפן נאמען פון רבי אברהם איישר.

א היים פאר די חסידים

אין 1777 איז א גרופע חסידים, אנגעפירט פון רבי מנחם מענדל פון וויטעבסק, ארויפגעקומען קיין ארץ ישראל און זיך באזעצט אין צפת. ביז זייער אייגענע שול — די וואס איז שפעטער באקאנט געווארן אלס דער אר”י אשכנזי — איז געווען פארטיג, האבן זיי געדאוונט, ווי רבי ישראל פון פאלאצק האט געשריבן אין 1778, „אין בית יוסף”. א צייט לאנג איז דער בית מדרש פונעם ספרדישן רבי געווען די ערשטע היים פון דער חסידישער באוועגונג אין ארץ ישראל. (זעט די חסידים אינעם בית יוסף.)

וואס צו זען ביים באזוך

• די בויגנס און די לאמפן. דער דאווען־זאל איז באדעקט מיט מזרח’דיגע בויגנס, אויפגעהאנגען מיט לאמפן, און באזעצט מיט אלטע פאליצעס אנגעלאדן מיט ספרי קודש — טייל פון זיי הונדערטער יארן אלט.
• די פאדלאגע. די צפת’ער מסורה באמערקט די איטאליענישע מירמלשטיין־קאכלען, אויסגעלייגט אזוי אז קיין עק פון איין קאכל רירט נישט אן דעם עק פון אן אנדערן.
• דאס פענסטער ביים ארון קודש. רעכטס, ווען מען שטייט קעגן ארון קודש, הענגען אין א פענסטער די פארדרייטע רעשטלעך פון א קאטיושא־ראקעט. זי איז אריינגעפאלן גלייך אינדרויסן פון דער שול בעת די צווייטע לבנון מלחמה אין 2006. (זעט די ראקעט אינעם פענסטער.)
• דער חדר אונטן. פרעגט דעם גבאי וועגן דעם חדר פונעם מגיד.
• דער נאמען פון דער גאס. דאס געסל אינדרויסן הייסט בית יוסף גאס, נאך זיין גרויסן ספר.

באזוכן מיט דרך ארץ

דאס איז א לעבעדיגע שול. ביטע קומט אנגעטון צניעותדיג — די אקסלען און קני באדעקט — און מענער ווערן געבעטן צו באדעקן דעם קאפ; קאפבאדעקונגען זענען פאראן ביי דער טיר. ביטע רעדט שטיל בשעת די תפילות, און פרעגט רשות איידער איר נעמט אויף בילדער פון מענטשן. עס איז אן אלטער מנהג איבערצולאזן א קליינע נדבה אין דער צדקה־פושקע, וואס העלפט האלטן די שול אפן פאר יעדן איינעם.