ווען די ערד האט געציטערט

אין הערבסט 1759 האט א שווערער ערדציטערניש געטראפן דעם גליל און איינגעווארפן א גרויסן טייל פון צפת. מרן’ס בית מדרש איז חרוב געווארן מיט אלעם אנדערן; ווען מ’האט אים ווידער אויפגעבויט, איז ער געווען קלענער ווי פריער.

דערנאך, דעם ערשטן טאג פון יאנואר 1837 — כ”ד טבת ה’תקצ”ז — איז געקומען דער שרעקליכסטער ערדציטערניש אין צפת’ס זכרון. אין א רגע איז דער גרעסטער טייל פונעם אידישן קווארטאל, וואס איז געבויט געווען אין טרעפ ארויף דעם שטאציגן בארג, איינגעפאלן אויף זיך אליין; די הייזער פון די אויבערשטע גאסן זענען געפאלן אויף די אונטערשטע. טויזנטער זענען אומגעקומען. די בית יוסף שול איז נאכאמאל שווער באשעדיגט געווארן.

דער אוצר אונטער דער דיל

מ’האט זי ווידער אויפגעבויט — און די מסורה פון צפת פארבינדט דעם בנין מיט א נדבן מיטן נאמען יצחק גואטה. און דא הייבט זיך אן די לעגענדע. גואטה, זאגט מען, האט געגעבן אלעס וואס מ’האט געדארפט — און דערנאך אוועקגעלייגט נאכאמאל א העלפט דערפון און עס באגראבן אונטער דער דיל פון דער שול. עס ווארט דארט, פלעגן די אלטע צפת’ער אידן זאגן, אויפן טאג ווען משיח וועט קומען, ווען מ’וועט עס דארפן צו בויען די שול אינעם אויפגעבויטן לאנד.

קיינער האט נישט געגראבן צו קוקן. אפשר זאל קיינער קיינמאל נישט.

די דיל אליין

קוקט אראפ ווען איר באזוכט. די דיל איז אויסגעלייגט מיט איטאליענישע מארמאר-פליטן, און די מסורה ווייזט אן ווי אזוי מ’האט זיי געלייגט: אז קיין ווינקל פון איין פליט זאל נישט אנרירן דעם ווינקל פון אן אנדערן. טייל זאגן אז דאס איז פשוט געווען דעם בעל מלאכה’ס קונסט; טייל זאגן אז עס האט געהאט א באזונדערן טעם. דער גבאי וועט אייך דערציילן זיין גירסא.